Κατάκολο: Ανέκαθεν Λιμάνι

Aν θελήσεις να περιγράψεις το Κατάκολο μόνο με τρεις λέξεις θα καταφέρεις να αποδώσεις πλήρως το νόημα του:
Ένα γραφικό λιμάνι!

Από την αρχαιότητα ο φυσικός όρμος που ήταν τότε το σημερινό λιμάνι Κατακόλου, χρησίμευε για προσεγγίσεις πλοίων.

Ιστορικές πηγές αναφέρουν πως Φοίνικες και Λέλεγες-φυλή των Ιονίων νήσων- ήταν οι πρώτοι που γνώριζαν το λιμάνι και επιχειρούσαν να εμπορεύονται τα προϊόντα τους στην περιοχή. Ενώ το 431π.Χ. -κι ενώ μαινόταν ο Πελοποννησιακός πόλεμος -οι Αθηναίοι απέπλευσαν στο λιμάνι με στόχο να λεηλατήσουν την Ηλεία αλλά ένας νότιος άνεμος- η επικράτηση των οποίων ταλαιπωρεί ακόμη την θαλάσσια αυτή περιοχή- τους ανάγκασε να στραφούν στον ορμίσκο της αρχαίας Φειάς και να συνεχίσουν εκεί την λεηλασία τους, έχοντας ωστόσο απωλέσει σημαντικό μέρος του στόλου τους λόγω εκείνης της θαλασσοταραχής!

Το λιμάνι αναφέρεται από την εποχή του Ομήρου . Κάποιοι μπλέκουν την υπόσταση του με αυτήν του ορμίσκου της αρχαίας Φειάς αλλά τελικώς υπήρχαν και τα δυο . Το λιμάνι Κατακόλου ως φυσικό άκρο του ακρωτηρίου Ιχθύς - στην κορυφή του οποίου χτίστηκε το Ποντικόν κάστρο( Ποντικόκαστρο) επί Φραγκοκρατίας-και ο ορμίσκος της Φειάς ως απάνεμος , που τροφοδοτούσε την πόλη με εμπορεύματα από τον τότε γνωστό κόσμο!,

Η περιοχή γνώρισε την επιβουλή όλων των αποικιοκρατών από τον Μεσαίωνα(395μΧ-1458μΧ)και ειδικότερα ακόμη, των Ρωμαίων 145πΧ- 395μΧ, Βυζαντινών χρόνων ,από 395 μΧ- 1204μΧ, των Φράγκων, 1204-1430, Βενετών ,1687 -1715 και Οθωμανών, από το 1458 έως και το 1821, σε δυο χρονικές περιόδους ,από 1458 έως και το 1687 η μία και η δεύτερη, από το 1715 έως και το 1821.

Αιώνες πριν, η Ηλεία μεσουράνησε ως τόπος μυθολογικής προέλευσης και δεκάδες αναφορές και μύθοι διαδραματίστηκαν εκεί.

Ακολούθησε έπειτα η «χρυσή εποχή» από το 850 π Χ που διεκόπη με την κάθοδο των Μακεδόνων από το 323π.Χ. έως και το 145 π. Χ. Κι ύστερα ήρθαν οι Ρωμαίοι…

Το όνομα...

Η προέλευση της ονομασίας «Κατάκολο» έχει συχνά δημιουργήσει σύγχυση ακόμη και σε ιστορικούς-ερευνητές που όμως οι περισσότεροι εξ αυτών καταλήγουν στο τεκμηριωμένο συμπέρασμα πως πρόκειται για τοπωνύμιο που ετυμολογικά προέρχεται από τη θέση του λιμανιού, ως άκρο! Για τον λόγο αυτό είχε παλιότερα επικρατήσει να αναγράφεται «Κατάκωλο» και να παραπέμπει σε κωμικές στιχομυθίες κακόβουλες ή μη.

Το Κατάκολο κατά μια ακόμη εκδοχή – ανυπόστατη κατά πολλούς ερευνητές- μπορεί να πήρε την ονομασία του από Ρωμαίο αξιωματούχο που είχε αναλάβει την εποπτεία της περιοχής και διατηρούσε έπαυλη απασχολώντας εργάτες. Ο αξιωματούχος της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας που αποίκησαν εκεί, ονομαζόταν Κατάκαλος και έτσι –λέγεται- παραφράστηκε και έμεινε το σημερινό τοπωνύμιο Κατακολο.

Ουδόλως όμως δεν ευσταθεί, η κατά άλλους χαριτωμένη και κατά πολλούς κακόβουλη, εκδοχή, να πήρε την ονομασία του από την κατά κ… μεριά που έστελναν τους ανεπιθύμητους και τους μικροκακοποιούς από την Κεφαλλονιά και την Ζάκυνθο στο Κατάκολο, ως τόπο εξορίας τους!

Το μόνο που αληθεύει εδώ είναι ότι ο πληθυσμός του προέρχεται κατά την συντριπτική του πλειοψηφία από οικογένειες από την Ζάκυνθο και την Κεφαλλονιά λογω της συνεχούς μετακίνησης τους στον τόπο της επαγγελίας όπως είχε χαρακτηριστεί για τους νησιώτες, η Ηλεία.

Ο σιδηρόδρομος...

Στο τελευταίο τέταρτο του 18 ου αιώνα ο «μαύρος χρυσός» στην περιοχή άκουγε στο όνομα Κορινθιακή σταφίδα και ως τοτε την εμπορεύονταν μόνο με μουλάρια ζωσμένα με το προϊόν και καΐκια ωσότου έφτανε στον Πειραιά κι από κει μέσω πλοίων κατέληγε στην Αγγλία . .

Η ιδέα του σιδηρόδρομου ήταν η μόνη διέξοδος για το εμπόριο εκείνης της εποχής.

Το 1878 ο τότε δήμαρχος Λετρίνων -Πύργου Πέτρος Αυγερινός συνέλαβε την ιδέα της σιδηροδρομικής γραμμής Πύργου Κατακόλου και το 1881 με νόμο παραχωρήθηκε στον δήμο το δικαίωμα κατασκευής της . Ήταν ο δεύτερος σιδηρόδρομος της Ελλάδας και ο πρώτος υπεραστικός!

Το 1878 ο μηχανικός Αλέξανδρος Στρεϊτ κοστολόγησε το έργο και το 1881 δόθηκε το πράσινο φως για 13 χλμ γραμμής οπότε και ξεκίνησε την ίδια χρονιά η εργολαβία που ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο του 1882.

Πριν τον β Παγκόσμιο πόλεμο η γραμμή εφθανε ως το λιμάνι με ενδιάμεση στάση τον σημερινό σταθμό με την ονομασία «Λουτρά» για τι εκεί υπήρχε παραλία για τους λουόμενους.

Το 1951 έγινε η ενωτική γραμμή Νοσοκομείο(Μανωλοπουλειο)-ΣΠΑΠ και το 1975 καταργήθηκε ο σταθμός ΣΠΚ Πύργου . Στο τέλος του 20 ου αιώνα παρήκμασε . Πολύ πρόσφατα ζωντάνεψε ξανά με πρωτοβουλία της ΤΡΑΙΝΟΣΕ αναβιώνοντας το ιστορικό δρομολόγιο του «Κωλοσούρτη» ή «Τρένο της Αγάπης» όπως έμεινε να λέγεται η γραμμή Πύργος- Κατάκολο .

Στις μέρες μας το τρένο αποτελεί και πάλι αγαπημένο μέσο μεταφοράς τουριστών και ντόπιων για μετακινήσεις τους από το Κατάκολο στον Πύργο και την Ολυμπία.